10 BÀI HỌC LÀM PHIM TỪ ROGER CORMAN

Huyền thoại Roger Corman là một nhà làm phim độc lập người Mỹ, đã từng sản xuất hàng trăm bộ phim và đạo diễn hàng chục phim lớn nhỏ, hầu hết trong số chúng là các phim kiểu “nhanh, rẻ và sinh lợi”, vốn là nguồn cảm hứng cho các nhà làm phim mới vào nghề trên toàn thế giới. Corman là một trong những người tiên phong trong lĩnh vực làm phim độc lập, tạo ra các kênh phân phối và giúp cho các phim ngoài Hollywood có thể bán được. Corman vẫn tiếp tục sáng tạo – và kiếm tiền. Drive In là kênh VOD YouTube của Corman, với 3.99 USD một tháng, bạn có thể sử dụng thư viện khổng lồ với các phim mẫu như Rock and Roll High School, Swamp Woman và Strip Teaser.

Corman vẫn tiếp tục kiếm tiền một cách rất sung mãn từ việc làm phim – phim mới nhất của ông là Abduction hiện đang trong quá trình hậu kỳ. Corman cũng nổi tiếng trong việc phát hiện ra các tài năng mới. Các đạo diễn từng tham gia vào các bộ phim do ông sản xuất gồm có Martin Scorsese, Ron Howard và Francis Ford Coppola, tất cả đều được Corman tôi luyện.

Với những kinh nghiệm và hiểu biết của mình có được trong suốt sự nghiệp, Corman rút ra 10 bài học cho các đạo diễn và nhà sản xuất phim ở tất cả các thể loại.

ĐIỀU QUAN TRỌNG LÀ CÂU CHUYỆN VÀ KỊCH BẢN. Tôi đặt trong tâm vào câu chuyện. Tất cả đều bắt đầu với câu chuyện và kịch bản được phát triển từ câu chuyện đó. Và tôi nhấn mạnh tầm quan trọng của kịch bản. Tôi chưa từng thấy bộ phim nào hay mà làm từ một kịch bản dở cả. Có thể có một vài bộ phim như vậy ở đâu đó, nhưng tôi chưa bao giờ biết đến nó cả. Bạn phát triển kịch bản cho đến khi bạn thấy đã đủ sẵn sàng để quay. Và trừ phi bạn phải đối mặt với các áp lực về mặt thời gian, như là phải chạy cho kịp deadline của nhà sản xuất, còn nếu không, hãy chờ cho đến khi kịch bản hoàn chỉnh. Hãy dành thời gian cho nó. Tôi chắc chắn rằng bạn biết đến câu nói nổi tiếng của William Goldman – một biên kịch đoạt giải Oscar: “Nobody knows anything.” Và tôi muốn sửa câu đó lại rằng: “Nobody knows everything.” Bạn sẽ biết khi kịch bản đã đúng ý bạn. Và bạn hãy thử làm bộ phim tốt nhất mà bạn có thể trong khả năng của bạn, trong trường hợp này là về vấn đề ngân sách. Bạn cần hiểu các giới hạn của mình, đừng có viết một kịch bản trị giá 200 triệu USD khi 200 triệu VNĐ bạn cũng còn phải chật vật mới xoay sở được. Bạn nên viết kịch bản theo ngân sách mà bạn có. Bạn nên tận dụng những lợi thế có sẵn của mình, như là địa điểm.

DÀNH THỜI GIAN CHO TIỀN KỲ. Hãy dành đủ thời gian cho tiền kỳ bởi vì bạn sẽ không muốn phải giải quyết các vấn đề phát sinh khi quay mà đáng lý ra bạn đã có thể tránh được nó bằng cách dành thêm thời gian cho khâu tiền kỳ. Ví dụ, tôi nói chuyện với tất các các đạo diễn mới vào nghề về việc phác thảo các shot trước khi quay (storyboard). Martin Scorsese là người làm tốt chuyện này nhất trong số những người đã từng làm việc với tôi. Tôi làm một bộ phim tên là Boxcar Bertha ở miền nam, đây là một việc khá lạ bởi trước đây Martin chỉ mới làm một bộ phim underground ở New York. Nhưng tôi luôn nói: “Một đạo diễn giỏi là một đạo diễn giỏi.” Marty vẽ phác thảo từng shot trong phim. Tôi có thể vẽ phác thảo khoảng 80% nhưng Marty làm hết 100%. Ông ấy là số 1.

Trong quá trình tiền kỳ, bạn tìm địa điểm. Còn nếu bạn quay trong studio thì bạn cần một art director để xây dựng bối cảnh. Bạn cần rehearse với diễn viên càng nhiều càng tốt. Bạn làm những gì bạn cần để mọi thứ được chuẩn bị và sẵn sàng để quay. Vậy nên vào quá trình quay, bạn có thể hoàn toàn tập trung vào việc tạo ra các hình ảnh đẹp chứ không phải là cuống cuồng lo xử lý các vấn đề mà đáng ra bạn đã có thể khắc phục được nó trong quá trình tiền kỳ từ nhiều tuần trước.

CHUẨN BỊ CHO SỰ THAY ĐỔI. Bạn cần biết rằng, những thứ bạn quay được sẽ không giống hệt như trong kế hoạch đâu. Khi bắt tay vào quay một cảnh, nếu kế hoạch bạn chuẩn bị từ trước không hiệu quả, thì bạn phải thay đổi nó. Hoặc là, trên hiện trường, bất thình lình bạn nảy ra một ý tưởng, và bạn nói: “Tôi sẽ không làm theo kế hoạch nữa. Tôi sẽ làm theo ý tưởng mới.” Cũng có thể là, bạn quay ngoại, nhưng mặt trời đang lặn dần và bạn cần phải quay được 3 shot nữa. bạn cần phải tìm cách để quay được 3 shot đó trong 10 phút hoặc chuyển 3 shot thành một shot duy nhất. Nói cách khác, luôn có thứ gì đó cần được thay đổi, nhưng nếu bạn không chuẩn bị trước cho nó, bạn sẽ lúng túng. Rất khó để lấy cái gì đó ra từ hư không.

KHI LÊN HIỆN TRƯỜNG, HÃY TỰ TIN. Đừng có bước lên phim trường rồi nói “Mình đặt máy quay ở đây  bây giờ?” Đoàn phim luôn quan sát những gì đạo diễn làm, đặc biệt là khi bắt đầu quay phim. Họ sẽ đánh giá người đạo diễn mà họ làm việc cùng, rồi đưa ra kết luận là họ sẽ muốn cố gắng tới đâu. Tất nhiên, họ sẽ hỗ trợ cho tất cả các đạo diễn thuê họ, nhưng họ cố gắng nhiều hơn khi làm việc với một số người. Tôi nhớ rằng, khi Ron Howard đạo diễn bộ phim đầu tiên của ông là Grand Theft Auto. Ron bước vào phim trường, dõng dạc nói: “máy quay để đây, diễn viên đi qua cánh cửa kia. Cảnh này quay với ống kính 30mm. Đặt dolly tại đây, và pan back. Diễn viên ngồi xuống cái sofa đặt ở kia, nhấc điện thoại lên. Chúng ta sẽ cắt ở đoạn cô ấy cầm điện thoại lên và quay shot cận. Tôi sẽ đi uống cafe, cho tôi biết khi mọi thứ đã chuẩn bị xong.” Đoàn phim biết rằng Ron biết anh đang làm cái gì. Tôi thường nghĩ rằng anh đã chuẩn bị trước (cho bài nói của mình) trong đầu, bởi tôi từng nói với anh “Anh hãy bước vào và nói với mọi người về shot quay”. Và anh ấy làm đúng như vậy. Anh ấy đã để lại dấu ấn. Anh biết ống kính anh muốn dùng, và đoàn phim biết rằng anh đã hoàn thành xong công việc của anh. Họ ủng hộ anh.

Các đạo diễn khác lại làm ngược lại như vậy. Thường thì chúng tôi không bắt đầu quá trình quay với các shot đêm. Nhưng vì một số lý do, chúng tôi bắt đầu bằng một sequence ban đêm, và nó được thực hiện trên một lô đất trống ở đông Los Angeles, khu đất này nằm giữa hai tòa nhà. Người đạo diễn bước vào và nói: “Diễn viên sẽ đứng ở đây và chúng ta lấy cảnh tòa nhà phía sau lưng anh ta.” Vậy là mọi người set up ánh sáng cho cảnh đó. Xong xuôi đâu vào đấy, đạo diễn chạy vào và nói: “Có lẽ chúng ta nên làm ngược lại, diễn viên đứng đây và tòa nhà ở kia.” Thế là mọi người lại tất tưởi tháo xuống, lắp lại từ đầu. Rồi anh ta lại nói: “Tôi thấy set trước đẹp hơn, chúng ta hãy làm lại.” Và người gaffer lập tức bỏ về. Anh nói: “Tôi sẽ có được một công việc khác ngay ngày hôm sau. Tôi sẽ không làm việc cho một thằng ngốc.”

CÁC PRODUCER ĐỪNG CỐ KIỂM SOÁT BỘ PHIM TRONG SUỐT QUÁ TRÌNH SẢN XUẤT. Nhà sản xuất và đạo diễn cần làm việc chặt chẽ với nhau trong suốt quá trình tiền kỳ. Khi tôi phát triển một kịch bản với tư cách là nhà sản xuất, nói chung, đạo diễn thường không làm việc với tôi trong first draft, nhưng tôi cố gắng để thu xếp làm việc với đạo diễn trong draft thứ 2 hoặc 3 để người đó có thể hiểu về câu chuyện và sắp xếp tầm nhìn của mình trong đó. Sau đó, bởi vì tôi cũng đã làm đạo diễn cho nhiều phim, tôi tin rằng công việc của tôi đã xong 3/4 nếu vào buổi sáng, ngày đầu tiên, đạo diễn có thể nói “Cut and print” cho shot đầu tiên. Tại thời điểm đó, tôi bắt đầu thôi không tham gia vào quá trình sản xuất nữa. Tôi tin rằng, lúc đó, đạo diễn và quản lý sản xuất sẽ phải làm mọi việc. Tôi sẽ quan sát công việc diễn ra hàng ngày, nhưng sau ngày đầu tiên, tôi hiếm khi đến trường quay. Có thể đó là bởi vì tôi đã có nhiều kinh nghiệm và một số đạo diễn quá trẻ thường khiến cho đoàn phim thường muốn hỏi ý kiến tôi, nhưng như vậy không đúng. Họ cần hỏi đạo diễn. Vậy nên, tôi sắp xếp để nói chuyện với đạo diễn trên điện thoại, xem xét kết quả quay hàng ngày. Nhưng tôi cố gắng tránh xa trường quay sau ngày quay đầu tiên.

TÌM KIẾM VÀ TIN TƯỞNG NHỮNG TÀI NĂNG MỚI. Tôi tin rằng người đạo diễn học được nhiều thứ từ phim đầu tay của mình hơn bất cứ phần nào khác trong sự nghiệp của anh ta. Người đạo diễn lần đầu, họ có thể là ai đó như Francis Coppola, người trước đây là trợ lý của tôi, và sau đó chuyển sang làm đạo diễn ê-kíp 2. Khi ở cương vị đó, tôi cảm thấy anh rất có khả năng để trở thành một đạo diễn tốt. Hay như Martin Scorsese, tôi từng coi một phim underground mà anh ấy làm ở New York. Tôi thích nó, gặp anh ấy, nói chuyện với anh ấy, và tôi đã hết sức ấn tượng về kiến thức điện ảnh của anh. Hay như đạo diễn người Nga là Timur Bekmambetov, tôi từng làm việc với Moscow với vai trò đối tác của họ trong một vài phim, chúng tôi gửi một đạo diễn người Mỹ qua làm việc trực tiếp với họ. Sau đó, mọi chuyện trở nên rối rắm và tôi mất tiền. Có rất nhiều đạo diễn người Nga giỏi, tại sao tôi lại không tìm một đạo diễn người Nga có khả năng nói tiếng anh để làm đạo diễn phim? Vậy nên tôi đã tìm kiếm 5 đạo diễn người Nga giỏi nhất có khả năng nói tiếng Anh. Họ giỏi, nhưng họ không đủ chuẩn. Tôi nói: “Gửi cho tôi 5 người nữa”. Và tôi chọn Timur. Moscow gọi cho tôi và nói: “Chúng tôi gửi cho anh 10 đạo diễn giỏi, anh lại đi chọn người mới làm quảng cáo thôi chứ chưa có bộ phim điện ảnh nào.” Tôi nói: “Tôi không quan tâm. Anh ta có tố chất của người mà tôi đang tìm kiếm” – cách anh làm việc với diễn viên, đặc biệt là cách anh sử dụng máy quay, cách anh bố cục khung hình, cách anh set up shot quay, cách anh dùng chuyển động máy quay khi cần thiết… Anh ấy dùng cú máy tĩnh khi cần dùng cú máy tĩnh. Toàn bộ kỹ thuật của anh ấy. Ý tôi là, đó là một phong cách tươi mới. Vậy nên, tôi chọn Timur. Và ngay sau đó, anh ấy làm phim cho tôi. Anh ấy làm một bộ phim Nga có tên là Night Watch, đây là bộ phim có doanh thu lớn nhất trong lịch sử điện ảnh Nga.

Tôi quan tâm đến các khả năng kỹ thuật của người đạo diễn lẫn phong cách riêng của anh ta, và liệu sự nhạy cảm của anh ta có phù hợp với kịch bản hay không. Tôi nhắc đến Marty Scorsese ở trên bởi bộ phim underground ở New York chắc chắn không thể chỉ ra rằng anh ấy có thể làm một bộ phim hành động ở vùng nông thôn miền Nam. Nó vượt trên sự nhạy cảm của anh, nhưng điều bất thường là tôi đã chọn tin tưởng anh. Nhìn chung, tôi sẽ cố gắng để phát huy sức mạnh của người đạo diễn. Nhưng, như tôi nói, tôi tin rằng một đạo diễn giỏi có thể làm bất cứ thể loại nào.

ĐẢM BẢO LÀ ĐẠO DIỄN VÀ DIỄN VIÊN HIỂU NHAU. Tôi rất ít khi thấy có vấn đề phát sinh giữa đạo diễn và DP, nhưng tôi thấy rất nhiều mâu thuẫn giữa đạo diễn và diễn viên. Tôi không nói rằng bạn có thể loại bỏ chúng hoàn toàn, nhưng bạn có thể giảm thiểu chúng nếu tạo điều kiện cho đạo diễn và diễn viên trao đổi trước với nhau về diễn xuất. Ý tôi là, từ các phương pháp kỹ thuật, đó là cách tôi làm việc, một câu hỏi cũ: Mục tiêu là gì? Như Stanislavski nói, sợi chỉ đỏ là gì? Nhân vật muốn gì? Động cơ của nhân vật là gì? Nếu đạo diễn và diễn viên đều thống nhất với nhau về diễn xuất và lịch quay trước khi tiến hành quay, thì sẽ có rất ít tranh cãi diễn ra về chuyện diễn viên ngồi chỗ nào, đi đứng ra sao đề đã được dàn xếp từ trước. Việc giải thích về cảnh quay và hiện trường cần được thực hiện trước khi quay.

ĐỪNG ĐỂ DIỄN VIÊN ĐỌC KỊCH BẢN TẠI BUỔI CASTING. Thông thường, khi diễn viên bước vào, bạn sẽ đưa cho họ một tập giấy và nói “đọc đi”. Còn tôi, tôi chọn một cảnh, hoặc một vài cảnh từ kịch bản, thờng thì kịch bản có những cảnh ngắn, tôi thường nhờ một ai đó viết thêm để cảnh đó dài ra thêm so với bản gốc trong kịch bản, cho diễn viên có nhiều thứ để xử lý hơn, cho phép họ thể hiện khả năng diễn xuất ở mức độ phức tạp hơn, có thể thay đổi tâm trạng và thể hiện các khả năng khác. Và, tôi sẽ gửi các cảnh này qua email cho các diễn viên đăng ký casting trước khi buổi thử vai diễn ra để họ có cơ hội học thuộc và tập trước. Họ đến để thử vai chứ không phải để đọc kịch bản. Họ phải được chuẩn bị trước. Và sau đó, tôi yêu cầu họ biểu diễn ngẫu hứng. Tôi đặt nhiều lòng tin vào sự ngẫu hứng và sự ứng biến. Khi tôi làm đạo diễn, chủ yếu tôi sẽ bám vào kịch bản, nhưng đôi khi tôi thích những thứ ngẫu nhiên xảy đến. Tôi thích các diễn viên có khả năng ứng biến cao.

CHO ĐẠO DIỄN HAI CUT. Quá trình hậu kỳ thường là giai đoạn suôn sẽ nhất trong tất cả các quá trình sản xuất bởi vì cái gì quay thì cũng đã quay rồi. Bạn không cần phải lo lắng về việc liệu trời có mưa khi bạn cần quay cảnh ngoại hay không, cũng không còn những tranh cãi của đạo diễn và diễn viên nữa. Giờ đây bạn đã có các footage. Giờ là việc của dựng phim, đạo diễn và sản xuất. Thường, tôi không đến phòng dựng trừ phi có vấn đề gì thực sự rắc rối. Tôi để đạo diễn cut bản dựng đầu tiên, rồi sau đó đạo diễn gửi nó cho người sản xuất. Thường thì tôi sẽ nói “Tôi bận lắm tôi không có thời gian xem bản dựng đầu đâu, anh hãy xử lý tiếp bản dựng thứ hai đi. Tôi sẽ xem nó”. Bởi vì tôi thích một người đạo diễn dựng bộ phim hai lần trước khi tôi xem nó. Sau đó, tôi và một số người trong công ty sẽ xem và đưa ra nhận xét. Tôi nói với các đạo diễn: “Các nhận xét này không phải là mệnh lệnh. Đây là các gợi ý. Bạn cần xem xét kỹ lưỡng và chỉ dùng đến khi bạn thực sự đồng ý với nó.” Thỉnh thoảng, cũng có lúc tôi nói: “Tôi sẽ cho anh thêm thời gian và tôi sẽ đưa ra những gợi ý cho anh, nhưng bây giờ tôi muốn anh làm thế này.” Tuy vậy, điều này không xảy ra thường xuyên.

Tôi luôn sneak preview một bộ phim. Tôi biết nhiều nhà sản xuất và đạo diễn không tin vào sneak preview, nhưng tôi lại luôn tin tưởng chúng. Tôi muốn bộ phim được chiếu trước một khán giả. Đôi khi một bộ phim có thể gây cười ở những chỗ mà chúng ta không mong muốn. Nếu vậy, tôi muốn đưa bộ phim trở lại phòng dựng. Chúng tôi không có tiền để quay lại hay bất cứ thì gì đại loại vậy, nhưng chúng ta có thể thay đổi một chút bằng các kỹ thuật dựng nếu quá trình sneak preview không diễn ra suôn sẽ. Nhưng chúng tôi không tổ chức sneak preview tại các rạp chiếu nữa bởi vì các phim kinh phí thấp hiện nay rất khó có khả năng được chiếu ở rạp. Như tôi nói, tôi cho đạo diễn dựng 2 lần trước khi có ai đó xem và nhận xét bất kỳ điều gì. Sau đó, tôi sẽ xem nó. Những người ở văn phòng sẽ xem đó. Thỉnh thoảng, chúng tôi tổ chức các buổi chiếu thử và mời một số nhân vật quan trọng, họ sẽ cho chúng tôi những nhận xét cần thiết. Bộ phim cứ thế tiếp tục phát triển.

HỌC BẰNG CÁCH XEM PHIM. Cách học hỏi hay nhất là xem những phim khác, những phim hay, xem đi xem lại 2-3 lần bởi lần đầu bạn xem, bạn sẽ tham gia vào giá trị giải trí của phim. Lần thứ 2 hoặc 3 bạn xem, bạn bắt đầu nhận thấy các kỹ thuật, cách sử dụng máy quay, cách diễn xuất của diễn viên, cách dựng phim… Bạn có thể học bằng cách xem các bộ phim  hay. Bạn cũng có thể học được bằng cách xem các bộ phim dở. Nhưng đó lại là một câu chuyện khác.

Nguồn: filmmakermagazine.com

Pixel Factory sưu tầm và biên dịch