5 ĐẠO DIỄN CÓ KHẢ NĂNG ĐIỀU KHIỂN TỐC ĐỘ CỦA PHIM MỘT CÁCH TÀI TÌNH

Có người từng so sánh việc xem phim với nghe nhạc. Hãy nghĩ về toàn bộ quá trình, bạn sẽ thấy nó khá hợp lý. Các nốt nhạc trên giấy hướng dẫn người nhạc sĩ chơi một bản nhạc một cách hài hòa dưới sự dẫn dắt của một người nhạc trưởng. Và âm nhạc không phải là sự kết hợp đơn thuần của các yếu tố lại với nhau như một bức tranh ghép. Họ kết hợp và liên kết chúng với nhau một cách vô hình để tạo ra tâm trạng và dòng chảy trong toàn bộ tác phẩm. Điều này cũng giống như đối với phim. Quay phim, âm thanh, dựng phim, biên kịch và diễn xuất, tất cả đều góp phần đưa câu chuyện lên một màn hình lớn chứ không tách biệt thành những yếu tố riêng. Vai trò của chúng đồng bộ với nhau để tạo ra một bầu không khí phù hợp để tạo sự thu hút cho câu chuyện.

Việc so sánh phim với âm nhạc sẽ đúng nhất khi nhắc đến việc xử lý tốc độ trong phim: bởi vì tốc độ giúp thiết lập tâm trạng và mạch phim. Xem phim là trải nghiệm các chi tiết, sự đối xứng của các phần, và một yếu tố quan trọng trong phim là thời gian. Tốc độ liên quan đến tiến trình của vòng cung kể chuyện, cách chúng ta được người làm phim hướng dẫn để đi qua câu chuyện. Chúng ta tương tác với các cảnh phim nhờ vào mạch đối thoại và hành động, nói cách khác, nó là nhịp điệu.

Nhưng việc hiểu được các dụng ý thông qua tốc độ có thể rất khó khăn bởi nó tinh tế. Có thể nói rằng việc xử lý tốc độ trong phim không tốt khi một điều gì đó diễn ra quá dài hoặc ngược lại, quá ngắn: chúng ta có thể cảm thấy nôn nóng khi phải chờ đợi quá lâu để nhận được thông tin mời, hoặc cảm thấy bối rối vì không có đủ thời gian để xử lý những gì mà chúng ta thấy trên màn ảnh. Tốc độ tốt là một tốc độ vừa đủ để giữ chúng ta kết nối với câu chuyện một cách cảm xúc trong suốt một tiếng rưỡi đồng hồ của phim.

Trong bài viết này, tác giả Ellie Steiner đã chọn ra 5 đạo diễn đương đại nổi bật trong việc xử lý tốc độ phim để giúp khán giả có thể cảm nhận được bộ phim theo ý đồ của đạo diễn. Mặc dù không thực sự rõ ràng, nhưng cách các đạo diễn này xử lý tốc độ trong phim của họ đã ảnh hưởng đến phong cách đạo diễn riêng của họ.

  1. David Fincher

David Fincher có lẽ được biết đến nhiều nhất với những nhân vật chính gan lì, tư duy nhanh nhạy và có vấn đề về mặt cảm xúc. Điển hình như người kể chuyện mắc chứng mất ngủ trong Fight Club, bộ não rùng rợn của Zuckerberg trong The Social Network hay chàng họa sĩ vẽ truyện tranh Graysmith hết sức nhiệt tình trong việc cố gắng tìm ra kẻ sát nhân trong Zodiac. Bằng cách theo chân cuộc hành trình của các nhân vật này, tốc độ trong các bộ phim của Fincher thường nhanh, sắc sảo và gãy gọn. Những lời thoại mạnh mẽ chắc chắn là chìa khóa, nhưng cách xử lý máy quay và dựng phim cũng đóng một phần rất quan trọng. Fincher có một kỹ thuật xử lý máy quay rất điển hình, cho máy quay follow chuyển động của nhân vật, tracking theo họ khi họ đi và dừng khi họ dừng. Nó mang đến cảm giác chúng ta đang cùng có mặt trong câu chuyện với nhân vật, cùng họ tìm kiếm sự thật. Fincher luôn mang đến cho chúng ta rất nhiều thông tin trong một thời gian ngắn, thường nhảy từ những thời điểm khác nhau, nhưng tốc độ ổn định của phim giúp chúng ta cá thể xử lý tất cả các thông tin đó trong khi vẫn tập trung được vào những điểm quan trọng trong cốt truyện. Kết quả là, bạn có thể nắm bắt mọi chi tiết mới trong phim qua mỗi lần xem. Mặc dù vậy, điểm mạnh nhất của Fincher là việc ông làm cho người xem suy nghĩ với tốc độ suy nghĩ của nhân vật chính. Khi chúng ta xem Social Network, chúng ta không thể ngăn mình bắt đầu suy nghĩ nhanh như Zuckerberg. Đây là mấu chốt trong việc xây dựng các cốt truyện đầy hồi hộp của Fincher.

  1. Quentin Tarantino

Người ta thường liên kết bạo lực với các phim kinh dị có nhịp độ nhanh. Bạo lực trong phim của Tarantino lại diễn ra ở một tốc độ được đo lường có mục đích, thường được bố trí vào cuối những đoạn hội thoại dài, để khiến mọi thứ trở nên bất ngờ và tàn nhẫn. Nếu bạn nghĩ đến cảnh mở đầu trong Inglorious Bastards, đại tá SS Hans Landa, lúc đầu chỉ tán hươu tán vượn với người nông dân nuôi bò sữa, nhưng những chuyển biến về mặt tâm lý khiến người nông dân bị hành hạ tưới mức tiết lộ cho Landa biết sự có mặt của gia đình người Do Thái dưới sàn nhà anh ta. Cảnh này giúp chúng ta phác họa nên nhân vật qua từng câu thoại, tăng sự căng thẳng mà không thay đổi tốc độ và khiến cho không khí trở nên không thể chịu nổi: Sau đó, những tay súng được đưa vào. Tốc độ khá chậm rãi nhưng đầy căng thẳng là một đặc trưng trong phong cách làm phim của Tarantino, khiến cho người xem phải chờ đợi những hành động tiếp theo. Ngoài ra, Tarantino thường sử dụng không gian ngột ngạt hạn chế, để thiết lập quyền lực linh hoạt giữa các nhân vật. Sự xâm nhập của một sĩ quan Quốc xã tại phòng ăn trong Inglorious Bastards là một ví dụ điển hình về sự gián đoạn thị giác, khi Landa bước từ một góc máy khác vào trong không gian. Sự thay đổi này trong khung hình là giải pháp làm thay đổi đáng kể mạch truyện trong cách, cho thấy sự kết hợp của các yếu tố với nhau để tạo nên tốc độ.

  1. Damien Chazelle

Âm nhạc thường là chủ đề chính trong hai bộ phim đầu tay của Damien Chazelle là Whiplash và La La Land. Là một phim âm nhạc, La La Land được quay và dựng dựa theo nhạc nền, nhưng Whiplash cũng không kém phần hấp dẫn bởi sự nhịp nhàng của từng cảnh phim. Bộ phim đầu tay của Chazelle kể về một sinh viên trống đầy tham vọng, bị người thầy tài năng nhưng bảo thủ của mình là Terrence Fletcher thách thức thể chất và tâm lý. Whiplash mở đầu với cảnh nhân vật chính là Andrew Neiman, đang chơi trên bộ trống của mình, máy quay từ từ tiến gần lại. Hình ảnh và âm thanh như vậy thiết lập cảm giác thất vọng mà Andrew trải nghiệm trong suốt bộ phim dựa trên nhịp trống, ngày càng được đẩy xa khỏi bờ vực của sự tỉnh táo. Âm thanh tạo ra sự lo lắng của Andrew và sự căng thẳng của bộ phim. Trong màn trình diễn nhạc jazz ở cuối phim, khi Andrew nhận ra mình bị Fletcher lừa dối, anh quyết định tự mình điều khiển dàn nhạc với một màn trình diễn trống solo đầy năng lượng. Người nhạc trưởng và tay trống bước vào trận đấu âm nhạc, liệu rằng Andrew có đánh mất nhịp của mình hay không, cảnh đó khiến nhịp tim của người xem tăng lên, Các Chazelle xử lý tốc độ là điểm mấu chốt của Whiplash: liệu Fletcher đang chơi xỏ Andrew hay đang thách thức để anh ta tiến bộ và trở nên nổi tiếng?

  1. Terrence Malick

Đối với Fincher, tốc độ là công cụ để khoá người xem vào tâm trí của nhân vật, phim của Terrence Malick lại dùng công cụ này để tách người xem khỏi người kể chuyện và tập trung hoàn toàn vào người đó. Phim của Malick thường xuyên (gây tranh cãi) được mô tả như những bài tiểu luận đậm chất thơ, những câu hỏi triết học mở rộng về ý nghĩa của cuộc sống. Đó là bởi vì ông có một mô hình cụ thể về kể chuyện trong điện ảnh, xây dựng dựa trên sự kết hợp một cách lỏng lẻo giữa các hình ảnh, sử dụng các cú máy ‘trôi dạt’ vào và ra khỏi các cảnh, đặt nhân vật ngoài trường nét. Điều này hết sức đặc biệt đối với mạch truyện trong các bộ phim của Malick, ông không áp đặt một cách quan sát hành động cụ thể nào theo quan điểm của nhân vật.  Malick xây dựng các câu chuyện phim của ông xung quanh các khoảnh khắc và cử chỉ, như thể chúng được hướng dẫn bởi luồng ý thức của các nhân vật. Ví dụ như trong ‘Tree of Life’, Malick cố gắng thể hiện cách nhân vật Jack tìm kiếm những góc khuất xa xôi nhất trong tâm trí mình để quay về với những kỷ niệm ngày thơ ấu. Các hình ảnh và các trích đoạn bị xáo trộn thể hiện sự không mạch lạc của dòng ký ức. Đó là trải nghiệm rất mạch lạc về mặt cảm giác của Jack mà Malick cố gắng truyền đạt bằng ngôn ngữ điện ảnh riêng có của ông. Cảm giác về tốc độ của ông thiết lập ảo giác về những gì đang trôi nổi, du dương nhịp nhàng và trữ tình, để cho thầy rằng các hành động không có mục đích hay không có kết thúc nhưng cứ lướt qua trước máy quay.

  1. Lynne Ramsay

Tìm hiểu về cáchxử lý tốc độ trong các tác phẩm của Lynne Ramsay rất hấp dẫn, nhất là khi bạn biết rằng cô xuất thân là một nhiếp ảnh gia. Các thực hành thẩm mỹ của cô ảnh hưởng đến các tác phẩm điện ảnh của cô bởi từng khung hình thực sự là một tác phẩm nhiếp ảnh. Điều chúng ta thấy trong các bộ phim của cô là sự nghiên cứu về các nhân vật, tập trung vào các chi tiết giúp bộ phim thoát khỏi sự hạn chế của cốt truyện và thiết lập một nhịp độ giúp cho các bộ phim của cô mang lại cảm giác dịu dàng và thiền định. Ramsay kể những câu chuyện về cuộc sống của những người bình thường, thỉnh thoảng bừa bãi hoặc đang chịu gánh nặng bởi những đau buồn khổ nào, trong những thế giới quen thuộc mà họ sống, cô mở ra những hình ảnh và âm thanh khiến chúng ta đắm chìm trong những nếp gấp và những kết cấu. Trái ngược với cốt truyện được thúc đẩy bởi âm nhạc và hình ảnh của Whiplash, đối với Ramsay, cô chú ý đến từng chi tiết. Chúng ta có thể thấy điều này trong cách Jame trong Ratcatcher tự cuốn mình vào bức rèm, như thể bị bao phủ bởi cái bóng của một người bạn đã chết chìm trong ao. Có một shot cận rất đáng nhớ, khi lũ kiến bu đầy trên một miếng sandwich phết mứt trong We Need To Talk About Kevin. Nó không chỉ cho chúng ta thấy cái mớ hỗn độn do một cậu chàng thô lỗ để lại, mà chúng ta còn thấy được hình ảnh cha mẹ của cậu, bằng việc trì hoãn vấn đề, để nó phát triển thành một vấn đề khác trầm trọng hơn. Thông qua bố cục chặt chẽ và các lựa chọn về shot quay, cả hai bộ phim đều miêu tả những chân dung khác nhau về thời thơ ấu và tuổi trưởng thành, được tiết lộ thông qua tốc độ hình ảnh của từng ngày sống.

Nguồn: RainDance

Pixel Factory sưu tầm và biên dịch

Tin liên quan