NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG ẤN TƯỢNG BAN ĐẦU: CÁCH DỰNG TRAILER PHIM

Nó chỉ dài có 2 phút thôi. Nhưng nó là cách một bộ phim nói lời chào với thế giới. Đối với người tự phát hành phim, nó có nghĩa là 100,000 view trên YouTube trong một tuần. Đối với những người làm phim độc lập muốn gây ấn tượng, đó là cơ hội để bộ phim kinh phí thấp của họ có thể đứng ngang hàng với những phim như The Hobbit hay Avatar trên iTunes. Và nó có thể kéo dài vòng đời của phim lên đến hàng năm sau khi đã ngưng được chiếu ở rạp, nó là một trong những thứ đầu tiên xuất hiện trên trang tìm kiếm của Google khi người ta tìm kiếm về bộ phim.

Những đoạn trailer, trước đây chỉ được chiếu cho các khán giả đến xem phim tại rạp, nhưng bây giờ đã trở thành phương cách chính mà hầu hết các bộ phim dùng để gửi lời chào đến công chúng. Và miễn là người ta có một cái máy tính (hoặc điện thoại) được kết nối internet là người ta có thể xem chúng ở mọi nơi mọi lúc mà không gặp bất cứ hạn chế nào. Cùng với poster phim, nó là một công cụ marketing quan trọng và sẵn có cho tất cả các nhà làm phim.

Trailer tệ sẽ không phải lúc nào cũng gây hại cho bộ phim. Những đánh giá mạnh mẽ và những lời nhận xét truyền miệng có thể làm cho việc quảng cáo mất đi tác dụng của nó. Tuy vậy, không phải bộ phim nào cũng có một câu chuyện mạnh mẽ như lớp áo chống đạn hiệu quả đó. Vậy trailer phim hứa hẹn điều gì? Đó có phải là một bộ phim nói tiếng nước ngoài kỳ lạ nhưng cuốn hút không thể cưỡng lại được không? Hay đó là một bộ phim tài liệu kỳ quặc với chủ đề dường như tầm thường không có gì nổi bật nhưng có một phong cách hấp dẫn không thể phủ nhận được. Những loại phim này có thể thực sự được hưởng lại từ một mẩu quảng cáo đáng nhớ. (và, thật kỳ quặc, một bộ phim vớ vẩn đôi khi lại tạo ra được một trailer tuyệt vời.)

Các bộ phim thường được chia thành nhiều thể loại rối rắm như: hành động, chính kịch, hài, kinh dị, khoa học viễn tưởng, kỳ bí… Tất cả chúng đều có các quy tắc riêng và trailer của chúng cũng được phân loại tương tự như vậy với cách thể hiện hình ảnh và âm thanh tương đương. Phông chữ sans-serif dày đi với âm nhạc vui nhộn? Phim hài. Phông serif thanh lịch với những đoạn nhạc nghiêm túc và được phối một cách phức tạp? Phim chính kịch. Đây là những sản phẩm hàng loạt và đã được lập thành những công thức cố định. Đây không phải là một sự chỉ trích cần thiết, có những bộ phim tuyệt vời và có trailer cũng tuyệt vời không kém. (Trailer của các franchise lớn như The Matrix, Harry Potter và Spider-Man được làm cực kỳ tốt). Nhưng các phim độc lập và phim nước ngoài thường khó phân loại. Chúng thường là sự kết hợp giữa các thể loại khác nhau, hoặc bỏ qua hoàn toàn yếu tố về thể loại. Các phim tài liệu cũng vậy, thường thách thức khả năng định nghĩa. Nó có phải là một essay không, hay là một sự suy tưởng, phim tuyên truyền, bình luận xã hội hay là sự kết hợp của tất cả các thể loại trên?

Tại Kinetic, một công ty được Christy Wilson và cộng sự thành lập cách đây hơn 10 năm, đã có cơ hội làm việc với nhiều bộ phim độc lập khó phân loại, hơn 300 phim, mới đây nhất là Jane Eyre của Cary Fukunaga, In Darkness của Agnieszka Holland, Being Elmo: A Puppeteer’s Journey của Constance Marks và The Human Centipede 2: Full Sequence của Tom Six. Từ quan điểm marketing, các lựa chọn là khá rộng – có thể là tốt hoặc xấu, tuỳ theo quan điểm của bạn.

BẮT ĐẦU

Vậy là, bạn có một bộ phim và bạn cần làm một cái trailer. Rất đơn giản, một trailer được xem là một phiên bản nhỏ của bộ phim, vậy thì nó nên là một tập hợp của các yếu tố tốt nhất trong phim. Cách tốt nhất để đánh giá bộ phim của bạn không phải là xem xét các đặc trưng của thể loại mà là đánh giá các đặc điểm cơ bản của nó. Liệu nó có những đoạn thoại thú vị không? Hình ảnh của nó có đẹp không? Diễn xuất của diễn viên có tốt không? Thiết kế sản xuất có gì đáng nhớ không?

Dĩ nhiên, thể loại phim sẽ định hướng cách làm trailer. Nhưng đâu là thứ tốt nhất để show ra cho khán giả? Nếu nó là phim hài/chính kịch, bạn có khiến cho nó vui vẻ bằng những cử chỉ trang trọng hay nghiêm túc với một vài nhận xét bá láp thú vị? Bạn có để thể loại xác định bộ phim? Làm vậy có thể giúp thu hút nhiều người mua vé xem phim hơn, những cũng có thể làm những người đó xa lánh bộ phim nếu như phim không đáp ứng được kỳ vọng ban đầu của họ. Ngoài ra, nếu bộ phim đã được chiếu tại liên hoan phim, hãy xem xét sử dụng biểu tượng của liên hoan phim đó để thuyết phục khán giả. Nếu có những đánh giá tốt, bạn có muốn thêm chúng vào trailer không? Hay biểu tượng của liên hoan phim và những đánh giá tốt đó chỉ giúp thu hút một ít những khán giả trong một nhóm cụ thể và vô tình lại khiến phim xa rời các khán giả đại chúng?

Bạn có nghĩ rằng trailer sẽ hay hơn nếu dùng một người kể chuyện? Loại nhạc nào thì phù hợp và có bất kỳ gợi ý cụ thể nào về một đoạn nhạc trong phim hay bên ngoài sẽ hợp với trailer không? Bạn có muốn một người copywriter cùng tham gia vào quá trình dựng hay không. Hay liệu rằng phim có đủ lời loại để tự giải thích cho nó hay không? Bây giờ, đã đến lúc bạn cần phân tích các yếu tố và quyết định một phương cách tiếp cận sáng tạo cho mình.

NHỊP ĐỘ VÀ CẤU TRÚC

Trên tất cả, và không có ngoại lệ, dựng trailer là vấn đề về nhịp điệu. Nếu bạn không có một ý thức mạnh mẽ về nó, thì trailer của bạn sẽ không hát lên được. Một trailer khi được dựng tốt phải có một dòng chuyển động chảy qua nó, tạo ra cảm giác rằng mọi thứ đang chơi đùa với nhau và sẽ đẩy người xem qua trải nghiệm của bộ phim. Trailer xây dựng sự hứng thú và những dự đoán trước, và nhịp điệu đóng vai trò hết sức quan trọng trọng việc gia tăng cảm giác đó.

Dù bạn có thể sẽ không dùng nhạc để xác định các đặc điểm của trailer, thì nó vẫn đóng một vai trò quan trọng trong cấu trúc cơ bản của trailer. Về cơ bản, nó sẽ thiết lập tone chung và nhịp điệu. Tôi thường bắt đầu mỗi trailer bằng cách xây dựng nền tảng âm nhạc và cái nền đó thường bao gồm 3 đoạn nhạc. Tại sao lại là 3? Bởi vì trailer thường có cấu trúc ba hồi.

Hồi một: Giới thiệu nhân vật và môi trường phim. Hồi hai: Phức tạp hoá thế giới của họ với những chướng ngại dễ vượt qua. Hồi ba: Tằng cường các xung đột và đẩy mạnh căng thẳng/sự phân khích/hài hước. (việc dựng thường kết thúc ở hồi ba). Có thể có thêm hồi bốn, cũng có thể chỉ có một hồi – nó thực sự chỉ phụ thuộc vào các chất liệu. Nhưng ba hồi là một khởi đầu tốt. Quan trọng nhất là: Đừng bao giờ cố giải quyết bất cứ thứ gì. Bất cứ khi nào có thể, hãy để lại một câu hỏi chưa được trả lời cho khán giả. Đừng cho họ bất cứ manh mối nào về cái kết. Hãy giữ cho khán giả muốn biết nhiều hơn.

Như tôi đã nói đến từ trước, rằng một bộ phim dở cũng có thể có một trailer tuyệt vời. Bởi vì trailer là để nâng cao sự kỳ vọng. Phim được thực hiện bởi một nhóm người thực sự tin tưởng vào ý tưởng bên dưới bộ phim đó. Tất cả các bộ phim đều bắt đầu bởi tiềm năng trở nên vĩ đại. Khi quá trình làm phim kết thúc, thực tế sẽ can thiệp. Liệu rằng nó vẫn còn vĩ đại hay không? Nó là khởi đầu của một cuộc tranh luận. Nhưng trailer không tiết lộ toàn bộ phim. Nó chỉ tiết lộ rằng bộ phim đó có thể tuyệt vời đấy. Nó là một sự hứa hẹn trước. Và nếu trailer có nhịp điệu quyến rũ và cấu trúc thu hút, thì bất cứ bộ phim nào cũng trông có vẻ như là người chiến thắng.

CẮT NHỎ PHIM VÀ XÂY DỰNG TRAILER

Để làm trailer cho phim của bạn, bạn phải tách phim của mình ra. Mỗi người dựng trailer đều cần xem qua bộ phim một cách tỉ mỷ, phân tích nó ra và biến nó thành các đơn vị xây dựng cơ bản. Phương thức chính để làm việc này là tạo ra hai sequence: một dây thoại và một dây hình ảnh. Đây là những reel nổi bật. Nhưng chúng cũng giống như các thành phần cơ bản. Hãy tưởng tượng việc bạn lấy một cái bánh và tiến hành đảo ngược quá trình làm cái bánh đó, lấy trứng, bột, đường, bơ – sữa… ra khỏi nó.

Người dựng phim cũng giống như thợ may. Họ cắt các chất liệu, định hình chúng, lấy chúng ra khỏi chỗ này và đắp chúng vào chỗ kia, cho đến khi chúng vừa khít. Nhưng người dựng trailer lại giống như đầu bếp. Họ lấy các chất liệu, luộc chúng, cô đặc và chiết ra những tinh chất phù hợp để gia tăng hương vị cho cả bữa ăn.

Mọi người thường nghĩ rằng người đã dựng phim dài thì nên là người dựng trailer luôn thể. Nhưng nói theo cách nào đó, đây lại là người đầu tiên mà bạn không nên chọn để dựng trailer. Đúng là họ đã quen thuộc với các footage và người dựng trailer cũng cần phải quen thuộc với chúng. Nhưng người dựng phim đã QUÁ quen thuộc với các footage đó rồi. Họ phải sống với các footage đó hàng tháng trời, toát mồ hôi để lựa chọn và cố gắng để khiến cho mọi shot phù hợp một cách hoàn hảo với những ngữ cảnh cụ thể trong phim.

Người dựng trailer thì ngược lại. Họ phải đưa hết mọi thứ ra khỏi ngữ cảnh thông thường của nó. Nụ cười nửa miệng đầy mê hoặc của nữ nhân vật chính dành cho bạn trang của cô ta đã làm hỏng cả cuộc đời anh? Người dựng phim chỉ thấy một nụ cười đơn thuần. Một con chó đang sủa chỉ đơn thuần là một con chó đang sủa. Nó không phải là tiếng la hét vui mừng của Spot khi chủ của mình được cứu – nó chỉ là tiếng sủa mà thôi. Một người dựng trailer lại phải thấy bản chất của mọi thứ chứ không chỉ là chức năng của nó trong phim. Họ cần phải mổ xẻ bộ phim chứ không phải là lắp ráp nó và đưa nó vào trailer.

Quá trình dựng trailer cũng bao gồm nhiều thao tác giống như dựng phim: dissolves, fades from black, fades to black, white flashes with the metal-door slams, fast-paced flutter-cuts, double exposures, speed adjustments, audio rises, audio drones, audio stings. Những hiệu ứng này cũng giống như bản thân những hình ảnh trong phim: nó là một công cụ trong bộ công cụ. Có những thứ tươi tốt và lãng mạn? Hãy làm cho nó tan biến. Có những thứ nhanh và căng thẳng? Dùng các cut cứng và nhanh, tăng dần trong tiếng sập cửa kim loại. Điều này khá đơn giản, nhưng thông điệp cơ bản là: dùng các công cụ này (hiệu ứng âm thanh và mẹo dựng phim) để kể một câu chuyện. Và để bán một câu chuyện.

CHỌN ĐÚNG TONE

Một số phim có những đề tài chính có thể khiến khán giả thấy không hứng thú nếu họ đã từng xem những phim tương tự vậy. Myles Bender, Phó chủ tịch quảng cáo sáng tạo tại Focus Features, đã lo ngại rằng phim mới của họ là Jane Eyre sẽ bị coi là quá văn học, quá lỗi thời và bị xem như một phim chick flick. Anh yêu cầu đội ngũ làm trailer phải mang hơi hướng mộ bộ phim tình cảm lãng mạn truyền thống và nhấn mạnh các yếu tố khác như: kinh dị. Vậy nên Wilson đã khai thác và đi sâu vào những khía cạnh tăm tối hơn, kỳ là hơn của bộ phim và làm như thể đây không phải là một câu chuyện cổ điển mà là một chuyện cổ tích đầy hiện đại đầy điên cuồng và ám ảnh.

Giả sử, phim của bạn đề cập đến những vấn đề gây tranh cãi. Một số người không thực sự thích bộ phim có thể nghĩ lại khi họ biết về nó. Tôn trọng điều đó. Đừng cứ nhắc mãi cho mọi người nhớ về những điều không đúng. Hãy tinh tế. Hay ít nhất là hãy lịch thiệp. Trong bộ phim nổi tiếng có tên là Half Nelson của Ryan Fleck do THINKFilm phát hành, Ryan Gosling đóng vai một anh giáo viên trung học đáng yêu nhưng cũng là một người nghiện thuốc. Khi chúng tôi dựng trailer, chúng tôi đã rất ý thức trong việc không tiết lộ một cách trắng trợ rằng anh ta chơi thuốc. Chúng tôi chỉ ám chỉ điều này, nhưng chúng tôi không nói cụ thể. Ngoài ra, bộ phim còn nói đến nhiều vấn đề khác ngoài việc sử dụng ma tuý. Nó bao gồm việc người lớn truyền cảm hứng cho thanh thiếu niên, những yếu điểm của con người và việc có được cơ hội thứ hai trong đời. Vậy nên chúng tôi gạch chân những phần bi kịch, nhấn mạnh những phần tích cực và không đụng đến các khía cạnh tiêu cực.

Trước khi chúng tôi bắt đầu Kinetic, Wilson đã dựng trailer cho L.I.E, một bộ phim nổi tiếng về nạn ấu dâm tại Long Island, do Lot 47 phát hành. Trong trường hợp này, các chất liệu khá “độc hại” đến nỗi khó lòng giải thích được câu chuyên mà không khiến cho nó trông có vẻ khiêu khích. Nhưng bộ phim có một bài hát duyên dáng nhưng đầy nham hiểm (Hurdy-Gurdy Man của Donovan), quay phim đầy hào nhoáng (sự lịch thiệp của Romeo Tirone) và những shot đầy gợi cảm (nhờ có đạo diễn Michael Cuesta). Co-founder của Lot 47 là Jeff Lipsky đã yêu cầu Wilson làm một trailer chỉ dùng một bài hát, bỏ qua tất cả các lời thoại và thêm vào các trích dẫn của các nhà phê bình. Anh yêu cầu cô tạo ra cảm xúc thay vì kể một câu chuyện, một cảm giác về sự chuyển đổi, ly kỳ, nguy hiểm và ám ảnh. Không cần nói gì cả, nó phản chiếu bộ phim theo cách vô cùng trung thực.

ẢNH HƯỞNG CỦA ÂM NHẠC VÀ DỰNG PHIM TỚI TRAILER

Trailer của L.I.E. là một kiểu âm nhạc ảnh hưởng tới dựng phim. Bản nhạc và hình ảnh cho thấy cảm giác và cấu trúc, nhưng không tiết lộ câu chuyện. Một số nhà làm phim có một phong cách hình ảnh khác biệt và cũng rất biết cách chọn nhạc, cả hai yếu tố đó tạo ra những trailer hết sức tuyệt vời. Và đó thường là những trailer mà trong đó âm nhạc ảnh hưởng đến dựng phim. Enter the Void của Gaspar Noé là một ví dụ điển hình. Bộ phim lãng mạn về hồn ma của một kẻ nghiện ma tuý theo dõi người em gái dũng cảm của anh trong biển đèn neon của Tokyo. Kiểu sử dụng hình ảnh của trailer này khiến nó giống như một cuộc hành trình trong tâm trí của một ai đó. IFC Films, đơn vị phát hành phim, hoàn toàn ủng hộ cách tiếp cận này, như phó giám đốc marketing là Ryan Werner và giám đốc marketing Shani Ankori muốn đảm bảo rằng hai nhân vật chính cũng được thiết lập. Vậy nên cảnh hai nhân vật chính nói chuyện với nhau và hứa luôn bên nhau dù chuyện gì xảy ra đi chăng nữa, được thêm vào trailer. Cùng với đó là một chuỗi hình ảnh mang tính ảo giác khiến trailer mang cảm xúc về sự hoá thân bí mật và đậm chất thức thần (psychedelica).

Một ví dụ khác là Lynne Ramsay với phim Morvern Callar (2002) do Cowboy Pictures phát hành. Phim kể về cô gái Samantha Morton giả danh người bạn trai đã chết của mình, tuyên bố rằng cuốn sách của anh ta là do cô viết và trở thành một tác giả nổi tiếng. Người đồng sở hữu của Cowboy là Noah Cowan và John Vanco muốn trailer phải kể được cho khán giả biết về câu chuyện đó, nhưng họ cũng muốn nó gây ấn tượng và thể hiện được hình ảnh và âm nhạc mang tính độc đáo của phim. Phim này có soundtrack hết sức chiết trung (Aphex Twin, Stereolab, Lee Hazlewood, Ween) và tôi dùng bốn track khác nhau trong trailer. Câu chuyện, về bản chất, là một cuộc khủng hoảng danh tính, vậy nên âm nhạc liên tục bị gián đoạn bởi những câu thoại rời rạc tạo ra những cú sang chấn vào nhận thức. Cấu trúc của trailer là sự gián đoạn và những cú giật bất thình lình từ những sự thay đổi tự vui vẻ đến lo lắng và những suy nghĩ nội tâm.

PHIM TÀI LIỆU

Mặc dù phim tài liệu về bản chất là tác phẩm phi hư cấu, nhưng chúng cũng tuân thủ các quy tắc tương tự như trong phim điện ảnh. Chúng kể một câu chuyện. Trailer của phim tài liệu Zeitgeist do Bill Cunningham New York phát hành, do junior editor Laura Tomaselli của chúng tôi dựng, hoàn toàn về thời trang, bởi chủ đề của phim là một nhiếp ảnh gia thời trang. Nó là câu chuyện về những hy sinh của một người để được làm những việc mà anh ta yêu thích. Cô làm cho câu chuyện của anh ta trở nên hấp dẫn với một video dài 2 phút, bởi cô đã lọc lựa những khoảnh khắc lãng mạn trong đời anh, phong cách sống nghiêm khắc kiểu Spartan và làm nó tương phản với những hạnh phúc và giàu có đầy rực rỡ. Cô cho thấy cá tính độc đáo của người đàn ông này, phong cách và khuynh hướng thẩm mỹ thông qua tủ quần áo hết sức độc đáo của anh. Nó là một lời ca ngợi cho lòng can đam – dù là việc bạn chọn mặc gì hay sống như thế nào. Trailer mở đầu với một trích dẫn từ Anna Wintour – biên tập của Icy Vogue – rằng: “Tôi đã nhắc đi nhắc lại rằng chúng tôi lấy quần áo từ Bill”. Một người đầy quyền lực như cô ấy lại nói một câu đầy tôn trọng như vậy về người đàn ông này ư? Hãy cho tôi biết nhiều hơn đi nào.

Bill Cunningham New York. Photo by First Thought Films/Zeitgeist Films.

Trouble the Water, bộ phim thắng giải tại Sundance và được đề cử tại Oscar, cung do Zeitgeist phát hành. Phim có hệ thống nhân vật hết sức thu hút, trong đó, trung tâm là siêu bão Katrina. Nhưng điều khiến cho bộ phim hấp dẫn nhất là các footage được quay trong và sau cơn bão. Đồng chủ tịch của Zeitgeist là Nancy Gerstman và Emily Russo muốn nhấn mạnh điểm đó, do vậy, trailer chủ yếu tập trung thể hiện nó. Hình ảnh về sấm chớp đì đùng thường được dùng như ẩn dụ trong các trailer khác thì được dùng trong trailer của phim này để thể hiện sự tàn phá của cơn bão. Bạn thấy những nhân vật chính, nhưng mọi sự tập trung đều hướng về cơn bão và những phản ứng của chính phụ đối với cơn bão. Đó là một trường hợp điển hình của việc “cho thấy, chứ không kể” (show, don’t tell).

Đôi khi, những nguyên tắc marketing hiển nhiên nhất không phải bao giờ cũng đúng. Encounters at the End of the World của Werner Herzog, một bức chân dung đầy tình cảm và gần như huyền ảo của một nhóm các nhà khoa học sống trong vùng khí hậu khắc nghiệt ở Nam Cực, được thuật lại bởi đạo diễn người Đức với cái nhịp Teutonic quen thuộc trong phong cách của ông. Khi dựng trailer cho THINKFilm and Image Entertainment, tôi thấy Herzog là một điểm quan trọng cần nhấn mạnh để thu hút sự chú ý của công chúng đối với bộ phim, vậy nên, sử dụng âm thanh hợp xướng kỳ dị trong phim, tôi dựng chúng chung với một loạt các hình ảnh đầy hấp dẫn và kết hợp chúng với những mặc tưởng thú vị đầy chất hư vô chủ nghĩa của Herzog. Nhưng chủ tịch của THINKFilm là Mark Urman bất ngờ đề nghị tôi hãy bỏ giọng nói của Herzog. Thứ còn lại, chỉ là hình ảnh và âm nhạc, hoá ra lại hấp dẫn hơn rất rất nhiều, và hiệu quả hơn rất nhiều.

DÙNG SUBTITLE

Nhiều năm trước, các nhà phân phối phim khá ngần ngại việc sử dụng phụ đề trong trailer của các phim nước ngoài, thay vào đó, họ dùng thuyết minh để giải thích về câu chuyện. Những người bảo thủ cho rằng khán giả không muốn nghe những thứ tiếng không phải tiếng mẹ đẻ của họ. Nhưng có nhiều lý do thực tế hơn: các trailer có thời lượng ngắn, vậy nên tốc độ của nó khá nhanh, việc đọc thuyết minh đôi khi trở nên không dễ chút nào khi hình ảnh chưa kịp hiện ra đã biến mất rồi. Ngày nay, trailer đã có phụ đề. Trong thời đại kỹ thuật số ngày nay, có thể lập luận rằng con người đang ngày càng thích nghi bằng cách tiếp nhận thông tin một cách nhanh chóng hơn. Hơn nữa, phụ đề là một công cụ khác cho người dựng trailer. Câu hỏi được đặt ra là, làm thế nào để sử dụng chúng một cách có hiệu quả?

Hầu hết, tôi xử lý các đoạn thoại tiếng nước ngoài cũng giống như cách tôi xử lý các đoạn thoại tiếng anh: để thúc đẩy một câu chuyện, thiết đặt tâm trạng và chia sẻ cảm xúc. Đoạn trailer cho 4 Months, 3 Weeks, and 2 Days, do IFC Films phát hành, có 20 subtitle. Nhưng nó truyền đạt sự khẩn cấp và căng thăng (“Mày sẽ làm gì?”, “Một khi chúng ta bắt đầu, sẽ không có đường quay trở lại”, “Có muốn nói cho tôi biết chuyện gì sẽ xảy ra không?”). Những câu thoại không thực sự tiết lộ thông tin. Nó gợi ra những câu hỏi. Càng nhiều phụ đề thì trailer càng căng thẳng. (Trailer này cũng là một ví dụ tốt trong việc xử lý các chất liệu nhạy cảm, không có chi tiết cụ thể nào nào đề cập đến việc đây là một bộ phim về một cuộc phá thai. Các hình ảnh bóng gió tiết lộ về cốt chuyện, nhưng không có gì rõ ràng).

Trong trailer cho một bộ phim kinh dị về ma cà rồng Thuỵ Điển của Tomas Alfredson có tên là Let The Right One In, do Magnolia phát hành, tôi chỉ dùng 3 subtitle. Nửa chừng, có một cuộc trao đổi ngắn: “Bạn là ma cà rồng ư? Bạn có thích tôi không?”. Và ở cuối, “Làm bạn gái tớ nhé?”. Dù rằng, câu chuyện trong trailer không có nhiều từ ngữ, nhưng đó là cách tiếp cận mà chủ tịch của Magnolia là Eamonn Bowles cũng như phó chủ tịch Tom Quinn và Jeff Reichert hoàn toàn ủng hộ. Các câu thoại thú vị khá hữu ích dưới góc nhìn marketing – bởi vì, có thể những người yêu thích phim kinh dị Mỹ vốn không biết gì về điện ảnh quốc tế sẽ quan tâm, kể cả khi họ thường không thích subtitle. Nhưng ít hơn đôi khi lại là nhiều hơn; các câu thoại có thể làm tăng kịch tính một cách dễ thương nhưng khá nhạt nhẽo.

DÙNG CÁC CÂU COPY VÀ LỜI TƯỜNG THUẬT

Những câu copy và lời tường thuật cũng giống như gia vị. Vì các phim của Hollywood sử dụng quá nhiều câu copy và lời tường thuật, chúng thường trở nên chán ngắt và không có gì hứng thú. Chúng cũng gây rối, khi bạn đang xem một hình ảnh tuyệt vời hoặc nghe một câu thoại, và rồi tự nhiên cảm xúc của bạn bị gián đoạn bởi một giọng siêu trầm hoặc một màn hình đầy chữ. Ngược lại, nếu bạn có thể dựng một trailer mà không có bất kỳ câu copy hay lời tường thuật nào, thì trailer đó sẽ tự giải thích câu chuyện của phim một cách tự nhiên nhất. Cho thấy thay vì nói ra luôn thú vị hơn, vậy nên tôi cố hết sức để tránh dùng các câu copy và những lời dẫn bất cứ khi nào có thể.

Tuy vậy, luôn có những ngoại lệ. Câu copy là cách hiệu quả để setup tiền đề nhanh chóng và tiết kiệm. Trong trailer cho Carlos, Olivier Assayas, do IFC Films phát hành, có 3 câu copy ở phần mở đầu: “IN THE 1970s AND 1980s / ONLY ONE MAN / COULD HIJACK THE WORLD.” Nó thiết đặt thời gian, địa điểm và tác động toàn cầu ngay trong những giây đầu. Bởi vì Bill Cunningham New York là một bức chân dung của một người đàn ông, trailer dùng những thẻ copy chỉ có một từ, cho phép tạo ra một cấu trúc ấn tượng để củng cố danh tính của Cunningham: PHOTOGRAPHER. / PERFECTIONIST. / LONER. / MAVERICK. / VISIONARY.

The Black Power Mixtape 1967-1975. Photo by Tom Goetz.

Khi tiền đề trở nên phức tạp hơn, lời dẫn chuyện trở nên hữu ích hơn. Các thẻ copy chỉ hữu dụng khi nó ngắn gọn. Rất khó để truyền tải và duy trì một ý tưởng thông qua nhiều thẻ, và sau 3 thẻ, bạn sẽ đối mặt với nguy cơ khán giả bị mất liên kết trong tư duy. Lúc này, lời dẫn truyện trở nên hữu dụng. Anh ta, hoặc cô ta có thể thể hiện một đoạn trong vài giây, trong khi vẫn cho phép khán giả tập trung vào những hình ảnh có liên quan trong trailer, làm tăng cường cho thông điệp tổng thể của trailer đó. Bộ phim tài liệu của IFC Films là The Black Power Mixtape: 1967-1975 là một tác phẩm điện ảnh hiện thực nhưng mang tính kích thích cao, có một vài thẻ copy rất dài ở phần mở đầu để giải thích các footage bị mất tích trong thời gian dài được quay bởi một đoàn làm phim truyền hình Thuỵ Điển trong thời kỳ vận động quyền lực đen ở Mỹ. Nhưng trong trailer, việc thể hiện mọi thứ trên các thẻ copy sẽ khiến mọi thứ chậm lại. Vì vậy, thay vì dùng các thẻ copy như trong phim, Ryan Werner và Shani Ankori yêu cầu dùng lời dẫn chuyện để nhanh chóng tóm tắt bối cảnh phim một cách hấp dẫn.

LÀM MỘT TRAILER CÓ LỢI VỀ MẶT KINH TẾ

Ví dụ rằng bạn không có kinh phí để trả tiền bản quyền nhạc (dù là trả cho nhạc sĩ hay mua nhạc online). Hoặc, quan trọng hơn là, đạo diễn chọn không dùng nhạc vì những lý do chuyên môn. Ngoài ra, bạn cũng không có kinh phí để thuê người viết những câu copy hay người dẫn chuyện. Tất cả những yếu tố vừa được liệt kê ở trên đều không phải là những yếu tố trọng yếu không thể thiếu. Trên thực tế, 99% trailer có nhạc nền, câu copy hoặc lời dẫn chuyện, vậy nên chỉ có rất ít trailer không có các yếu tố đó lại thực sự có lợi thế trong việc trở nên nổi bật so với những trailer khác.

Wendy and Lucy của Kelly Reichardt kể về một người phụ nữ sạt nghiệp cùng con chó của mình tìm cách đến được Alaska, cố ý không dùng nhạc nền, để làm nổi bật tâm trạng cứng cỏi, quyết tâm của phim. David Fenkel, chủ tịch của Oscilliscope Laboratories, nhà phân phối phim, muốn Reichardt tham dự vào quá trình quảng bá phim. Cô và tôi nhanh chóng quyết định rằng không nên dùng nhạc nền trong trailer. Chúng tôi cũng không muốn sử dụng các câu copy hay người dẫn chuyện. Vậy nên vật báu mạnh mẽ nhất của trailer này chính là Michelle Williams. Diễn xuất của cô trong trailer rất dấp dẫn, chúng tôi sử dụng các tình huống khó xử của nhân vật để tạo nhạc tính và nhịp điệu của trailer. Sự tuyệt vọng của cô ngày càng tăng lên cùng với sự gia tăng của những tình huống cực đoan tạo ra cấu trúc của trailer, các điểm chính của cuộc đối thoại nhấn mạnh sự căng thẳng và lo lắng của cô. Bạn sẽ thấy, trong lời nói có sẵn nhạc tính, nếu bạn lắng nghe.

Day Night Day Night của IFC Films cũng là một tình huống cực đoan khác. Phác hoạ của Julia Loktev về một kẻ đánh bom liều chết trước khi chuẩn bị thực hiện nhiệm vụ là một trải nghiệm hết sức chi tiết mà người xem không thực sự biết được điều gì sẽ xảy ra tại bất cứ thời điểm nào. Bộ phim hết sức mất phương hướng, vậy nên tôi cố hết sức để khiến cho trailer cũng mang đến cảm giác tương tự. Tôi thấy sự lặp lại của cấu trúc, khi nhân vật chính luyện tập, cô lặp lại những từ mà người ta nói với cô. Nhịp điệu tự nhiên của chúng là chất liệu mà tôi sử dụng để định hình cho trailer, cũng truyền tải sự nguy hiểm và cảm giác chóng mặt. Không cần câu copy nào, không cần người dẫn truyện, không cần cả nhạc nền.

NỘI DUNG KHỚP VỚI TIÊU ĐỀ

Nghe có vẻ ngớ ngẩn và thậm chí là hiển nhiên, nhưng nếu có ai đó trong phim nói tên phim, bạn nên xem xét đưa nó vào trailer. Nếu tên phim hơi khó hiểu hoặc là một khái niệm khó nắm bắt, thì câu thoại đó có thể giúp khản giả hiểu hơn về bối cảnh và thậm chí tạo tính thơ cho trailer và cả bộ phim. Vậy nên việc gì bạn phải mạo hiểm bằng cách tạo ra những hiểu lầm về tên phim chứ?

Không ai trong Half Nelson nói gì về tiêu đề. Nhưng khi chúng tôi dựng trailer, chúng tôi được phép dùng một outtake để giải thích tên phim: Một đoạn audio giải thích cho ý nghĩa của đoạn nhạc nền (“Bài hát này được gọi là “Half Nelson”, bài hát được viết cho những lần bạn cảm thấy bế tắc). Nó được phát vào đầu trailer và người dựng trailer làm cho chúng ta nghĩ rằng Gosling dùng nó để làm nhạc chuông báo thức.

Morvern Callar cũng là một cái tên phim là đến nỗi người ta thường không nghĩ rằng nó là tên của một người phụ nữ. Vì vậy, ở đầu trailer, chúng tôi dùng một đoạn nói chuyện điện thoại trong phim (“Mervill Coller?” “No, Morvern Callar”) khiến cho cái tên trở nên rõ nghĩa – và chúng tôi cũng cho thấy một cái màn hình máy tính, nơi có cái tên đang được viết ra.

KHÔNG CÓ QUY TẮC NÀO CẢ, CHỈ CÓ NHỮNG HƯỚNG DẪN

Những thứ mà tôi viết ra có thể bị bác bỏ bởi một trailer mà tôi đã dựng (hoặc bất kỳ một ai khác). Trailer lý tưởng của tôi không chứa các câu copy, lời dẫn chuyện hay subtitle. Nhưng một trong những trailer ưa thích của tôi là Gomorrah của Matteo Garrone, do IFC Films phát hành. Và, bạn biết gì không, nó có những thẻ copy rất dài, một giọng dẫn truyện đầy sức sống và nhiều hàng đống subtitle. Nó có cấu trúc 3 hồi rất hiệu quả, với 3 track nhạc khác nhau. Nhưng trailer cho L.I.E. chỉ có một bản nhạc và một hồi duy nhất.

Bạn sẽ không bao giờ thực sự biết được một trailer sẽ trông như thế nào cho đến khi bạn bắt đầu dựng. Khi xem xét những thứ có trong phim, cân nhắc những hạn chế của nó và tìm ra nhịp điệu và cấu trúc phù hợp nhất cho nó. Không có một cách thức hoàn hảo chắc chắn nào để dựng một trailer. Một bộ phim có thể có 5 cách dựng trailer khác nhau, tất cả những cách đó đều tiếp cận từ một góc nhìn khác nhau và tất cả trong số chúng đều có hiệu quả quảng bá cho phim.

MỘT TRAILER – TỰ BẢN THÂN NÓ ĐÃ LÀ MỘT BỘ PHIM

Trailer có logic riêng của nó và là một phần tách biệt của bộ phim mà nó đang quảng bá cho. Nếu được dựng tốt, trailer có thể là một thứ mà bạn muốn coi đi coi lại nhiều lần. Nhưng (tất nhiên) nó cũng nên là một thứ muốn bạn xem nhiều hơn.

Không may là, trong hầu hết các trường hợp, mọi người thường chỉ coi trailer mà thôi. Đó là lý do tại sao đừng bao giờ giải quyết các vấn đề trong trailer. Nếu trailer tiết lộ quá nhiều thông tin, thì người xem sẽ có cảm giác rằng họ xem như vậy là đủ rồi, vậy nên sẽ không cần xem phim làm gì nữa. Hãy để cho khán giả muốn biết nhiều hơn. Một trailer được dựng tốt cần phải khiêu khích, kích động, quyến rũ, và dụ dỗ. Những tính từ lãng mạn này, nói cách khác, có nghĩa là bạn cần khiến cho người xem yêu thích bộ phim trước cả khi họ xem nó. Một lần nữa cần nhắc lại, trailer là một lời hứa và một khả năng. Chúng cần phải đề cập đến những xung động mang tính cảm xúc và có phần phi lý. Chúng cần gợi lên cảm giác muốn và cần. Để diễn tả Shakespeare theo cách của John Huston, chúng là thứ tạo nên những giấc mơ.

SỰ THẬT VỀ MARKETING BẰNG TRAILER

Đối với những nhà làm phim độc lập hy vọng sử dụng một đoạn trailer hấp dẫn để tạo hứng thú cho khán giả đối với những bộ phim mà họ sắp phát hành, quá trình đưa trailer vào rạp chiếu phim hoặc một nền tảng kỹ thuật số chính thống như iTunes hay Yahoo cũng giống như nguyên lý Catch-22. Các nhà làm phim độc lập muốn trailer của họ được chiếu tại nhiều nơi khác nhau để tăng lượng tiếp cận với phim của họ, nhưng gần như không thể tiếp cận với cả hai nền tảng trên, trừ phi một project đã được biết đến nhiều sẵn rồi.

Hãy bắt đầu từ rạp chiếu. Các nhà làm phim đi theo con đường DIY, hoặc có quan hệ với các nhà phân phối nhỏ lẻ, khó có khả năng đưa trailer vào hệ thống các rạp chiếu lớn. Những rạp này thường chiếu khoảng từ 4 đến 6 trailer trước khi chiếu một bộ phim. 2 trong số các suất trên được dành cho nhà phát hành bộ phim sẽ chiếu. Các suất còn lại sẽ do giám đốc của rạp quyết định dựa trên các nghiên cứu về nhân khẩu học. Đó là một hệ thống được chăm chút kỹ, không có một điểm thâm nhập nào dành cho các nhà làm phim độc lập – đặc biệt là nếu các bộ phim của họ không tham gia vào chuỗi phân phối chung.

Các rạp chiếu phim độc lập lại là một hệ thống hoàn toàn khác. Những rạp chiếu này thường chỉ chiếu trailer cho những phim mà họ sẽ chiếu. Elliott Kanbar của rạp Quad Cinema tại Manhattan đã nói về điều này trong một email cho Filmmaker, trong đó giải thích: “Nó là một khía cạnh quan trọng trong quảng bá phim. Trailer do người làm phim hoặc nhà phân phối sở hữu và họ thường yêu cầu những đơn vị chiếu phải phát trailer trước khi chiếu phim.” Những người làm phim thường mong đợi rạp phát trailer phim trước khi bộ phim chính thức công chiếu, mặc dù vậy, những phim khác vẫn sẽ gặp nhiều khó khăn.

Việc đưa trailer lên các nền tảng kỹ thuật số chính thống như iTunes và Yahoo cũng khó khăn không kém. Dù cả hai nền tảng này đều cho phép gửi trailer tự do. (Bạn có thể gửi trailer phim cho iTunes qua email trailers@mac.com và Yahoo là yahoocs@blssi.com, lưu ý là mỗi trang đều có hướng dẫn cụ thể về những thông tin mà bạn cần gửi kèm theo). Tuy vậy, cả hai trang này đều khá khó tính trong việc lựa trailer để chiếu. Một trong những điều kiện tiên quyết cần có mà iTunes đòi hỏi là phim đã được lên lịch chiếu rõ ràng, hoặc “được một liên hoan phim lớn chấp nhận”. Trong khi đó, Yahoo yêu cầu nhà làm phim phải xác định ngày phát hành và nhà phân phối. Theo một đánh giá đơn giản thì những trailer đang được chiếu trên cả iTunes lẫn Yahoo đều được phát hành bởi các studio hoặc các bộ phim độc lập do các studio lớn phân phối.

Rất hiếm tựa phim tự phân phối được đưa vào iTunes (những ví dụ gần đây là My Reincarnation của Jennifer Fox và Children of Invention của Tze Chun), nhưng những phim này đều nhận được rất nhiều lời khen trước khi chúng đến được với Apple. Trong một email, Invention producer Mynette Louie đã nói về việc làm thế nào mà việc tham dự liên hoan phim đã giúp bộ phim được iTunes để mắt tới. Louie giải thích: “Họ chính thức chiếu trailer của phim vào ngày 9-5, 4 tháng sau khi phim của chúng tôi được chiếu ở Sundance, khi chúng tôi nhận được rất nhiều đánh giá tốt từ các chuyên gia ở liên hoan phim. Sau đó khi chúng tôi phát hành ở rạp vào ngày 10-2, chúng tôi đã email cho họ một lần nữa để hỏi về việc phát trailer trên trang chủ của họ, đồng thời cung cấp cho họ thêm 2 clip độc quyền của phim. Khi bạn làm vậy, họ có nhiều động cơ để đăng và chiếu phim của bạn hơn.”

THUẬT NGỮ TRAILER

Nhờ vào sự phổ biến của các nền tảng kỹ thuật số như iTunes và Yahoo, thời kỳ mà những người dựng phim có thể deliver các trailer hoàn toàn trên phim nhựa đã qua rồi. Ngày nay, để dựng trailer cho rạp chiếu trên nền tảng kỹ thuật số, những người dựng phim yêu cầu một danh sách dài những sản phẩm đắt giá. Để người làm phim hiểu được sự phức tạp của quá trình này, dưới đây là một bảng chú giải các thuật ngữ thường dùng trong dựng trailer.

HDCAM MASTER: HDCAM Master là thứ mà từ đó người dựng sẽ tạo các video thành phần của trailer, bao gồm DCP (digital cinema projection file), file tiêu chuẩn dùng cho các máy chiếu điện ảnh hiện tại ở các rạp phim. Đây cũng là phiên bản cuối cùng được dùng để tạo trailer ở dạng bản in 35mm cho rạp. Chuẩn HDCAM Master có 4 track âm thanh, nhưng cũng có thể dùng một HDCAM SR, với 12 track.

Hãy đảm bảo đã có một phiên bản time-code của trailer trên HDCAM Master, cũng như một phiên bản không có chữ (bao gồm cả đồ hoạ không có text). Cái này sẽ có ích khi cần gửi trailer cho một đơn vị phân phối ở nước ngoài.

PRORES QUICKTIME FILE: Hầu hết những người dựng trailer không có hệ thống HDCAM, vậy nên họ cần phải dựng từ file ProRes Quicktime. Đảm bảo là bạn đang dựng trên một time-coded export, vì tất cả các footage non-HD cuối cùng cũng sẽ cần phải kết hợp với bản gốc HDCAM Master, một quá trình đòi hỏi phải thuê một cơ sở hậu kỳ với một hệ thống dựng HD.

ASPECT RATIO: Nếu bạn được chiếu ở rạp, người dựng cần làm hai phiên bản để phù hợp với cả hai chuẩn tỉ lệ khung hình flat (1.85) và scope (2.35). Đối với người dựng, sẽ tương đối hiệu quả về mặt chi phí nếu tạo một phiên bản ở tỉ lệ khung hình flat và sau đó pillar-box một cách dễ dàng, một quy trình mà trong đó các thanh màu đen được thêm vào bên trái và bên phải của màn hình để mở rộng scope của nó.

AUDIO MIX: Người dựng cần tại hai audio mix cho một trailer. Một ở 5:1 và một ở stereo. Hầu hết các rạp chiếu đòi hỏi một bản mix 5:1 và nó khó gấp ba lần việc tạo một mix stereo. Stereo được các nền tảng kỹ thuật số ưa thích. Đối với hầu hết các rạp chiếu, trailer cũng cần phải được chứng nhận bởi Dolby. Những người làm phim cũng nên chắc chắn rằng bản Pro-Tools audio-mixing được lưu, trong trường hợp một yếu tố (như là một bản nhạc hết hạn bản quyền) cần được thay thế sau này.

AUDIO STEMS: Các công ty phân phối thường yêu cầu người dựng phim phải làm những phiên bản âm thanh khác nhau cho trailer, mỗi bản phải thiếu những yếu tố nhất định. Phổ biến nhất là một M&E stem, một phiên bản trailer chỉ chứa nhạc và hiệu ứng và cần phải được tạo ra ở cả 5:1 và stereo. Ngoài ra một stem chỉ toàn thoại cũng được yêu cầu, nhưng stem này chỉ cần được làm ở định dạng stereo. Những stem này là cần thiết nếu trailer được phát trên một chương trình như Access Hollywood, hoặc một phần của một EPK, nơi chỉ có những yếu tố âm thanh nhất định được dùng.

35mm PRINT: Nhiều rạp chiếu không chiếu định dạng DCP, vậy nên người dựng cận tạo một bản 35mm print từ HDCAM Master. Đối với 35mm, một bản nhạc nền optical cần phải được tạo ra và sau đó thêm vào bản in. May mắn thay, cả stereo và 5:1 mix có thể được nhúng vào cùng một bản in, vậy nên nếu trailer được chiếu ở một rạp chiếu nhỏ, non-Dolby, âm thanh vẫn tốt.

Nguồn: Filmmaker Magazine

Pixel Factory sưu tầm và biên dịch

DaVinci Resolve của Blackmagic Design là một bộ công cụ hậu kỳ mới mới tích hợp khả năng dựng phim, chỉnh màu và xử lý âm thanh. DaVinci Resolve tiên tiến, mạnh mẽ, và đặc biệt là miễn phí! Không có lý do gì để bạn không trải nghiệm thử sự tuyệt vời của nó.

Tin liên quan